Poznaj jeden z najważniejszych kierunków na niebie
Jeżeli interesujesz się astronomią lub przygotowujesz się do matury z fizyki,
prędzej czy później spotkasz się z pojęciem azymutu.
Choć nazwa brzmi dość tajemniczo, sama idea jest bardzo prosta.
Dzięki azymutowi możemy dokładnie określić, w którym kierunku na horyzoncie
znajduje się wybrany obiekt, na przykład Słońce, Księżyc, planeta lub gwiazda.
Azymut jest jednym z dwóch elementów układu współrzędnych horyzontalnych.
Drugim jest wysokość obiektu nad horyzontem. Dopiero obie te wartości pozwalają
dokładnie wskazać położenie danego ciała niebieskiego.
Czym jest azymut?
Azymut to kąt określający kierunek obserwowanego obiektu względem północy.
Pomiar rozpoczyna się od kierunku północnego, któremu odpowiada wartość
0°, a następnie jest prowadzony zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
- 0° – północ,
- 90° – wschód,
- 180° – południe,
- 270° – zachód,
- 360° – ponownie północ.
Jeżeli więc planeta znajduje się na azymucie 135°, oznacza to,
że należy jej szukać pomiędzy wschodem a południem.
Jak najłatwiej zrozumieć azymut?
Wyobraź sobie, że stoisz na środku dużego boiska z kompasem w ręku.
Najpierw odszukujesz północ, a następnie obracasz się zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
- Po obrocie o 90° patrzysz na wschód.
- Po obrocie o 180° patrzysz na południe.
- Po obrocie o 270° patrzysz na zachód.
Dokładnie w taki sposób astronomowie określają kierunek, w którym znajduje się
obserwowany obiekt na niebie.
Azymut to nie wszystko
Sam azymut nie wystarczy, aby dokładnie wskazać położenie gwiazdy, planety
czy Księżyca. Określa on jedynie kierunek na horyzoncie. Potrzebujemy jeszcze
drugiej wielkości, czyli wysokości nad horyzontem.
Wysokość mówi nam, jak wysoko znajduje się obserwowany obiekt:
- 0° – obiekt znajduje się na horyzoncie,
- 30° – obiekt znajduje się dość nisko nad horyzontem,
- 45° – obiekt znajduje się mniej więcej w połowie drogi do zenitu,
- 90° – obiekt znajduje się dokładnie nad obserwatorem, czyli w zenicie.
Dopiero połączenie azymutu i wysokości nad horyzontem pozwala jednoznacznie
określić położenie obiektu na niebie.
Przykład obserwacji astronomicznej
Załóżmy, że aplikacja astronomiczna pokazuje następujące położenie Marsa:
- azymut: 225°,
- wysokość nad horyzontem: 35°.
Najpierw należy ustawić się w kierunku azymutu 225°, czyli pomiędzy południem
a zachodem. Następnie trzeba spojrzeć około 35° ponad linię horyzontu.
Właśnie w tym miejscu powinien znajdować się Mars.
Gdzie wykorzystuje się azymut?
Azymut kojarzy się przede wszystkim z astronomią, ale jest wykorzystywany
również w wielu innych dziedzinach. Korzystają z niego między innymi
geodeci, piloci, marynarze i żeglarze, wojskowi,, turyści korzystający z mapy i kompasu, specjaliści zajmujący się nawigacją satelitarną.
Jak działa montaż azymutalny teleskopu?
Wiele teleskopów korzysta z tak zwanego montażu azymutalnego.
Pozwala on poruszać teleskopem w dwóch kierunkach:
- w poziomie – zmieniając azymut,
- w pionie – zmieniając wysokość nad horyzontem.
Dzięki temu obserwator może skierować teleskop na dowolny obiekt widoczny na niebie.
Podobnie działają profesjonalne teleskopy w wielu współczesnych obserwatoriach.
Zapamiętaj!
Azymut to kąt określający kierunek obiektu na horyzoncie.
Jest mierzony od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara,
i przyjmuje wartości od 0° do 360°. Razem z wysokością nad horyzontem
pozwala dokładnie określić położenie obiektu na niebie.
Sprawdź, czy rozumiesz
Podczas obserwacji astronomicznych planeta znajdowała się na azymucie
270° i wysokości 20°.
W którym kierunku należało patrzeć?
- A. Na wschód, wysoko nad horyzontem.
- B. Na zachód, około 20° nad horyzontem.
- C. Na południe, tuż przy horyzoncie.
- D. Na północ, wysoko nad obserwatorem.
Poprawna odpowiedź: B.
Azymut 270° oznacza kierunek zachodni, natomiast wysokość 20° wskazuje,
że planeta znajduje się stosunkowo nisko nad horyzontem.
Azymut jest jednym z podstawowych pojęć wykorzystywanych w astronomii.
Pozwala określić kierunek, w którym znajduje się obserwowany obiekt,
ale do pełnego opisu jego położenia potrzebna jest również wysokość nad horyzontem.
Gdy zapamiętasz, że 0° oznacza północ, 90° wschód, 180° południe,
a 270° zachód, odczytywanie azymutu stanie się bardzo proste.